Home / Hulâsatü’l-Hakayık ve Mektûbât-ı Hâce Muhammed Lutfî

Hulâsatü’l-Hakayık ve Mektûbât-ı Hâce Muhammed Lutfî

Eseri tertîbine uyarak gözden geçirelim :

a. Mukaddime-i Hulâsatü’l- Hakayık:

“Mukaddime, salih selefin uslûbuna samîmî usûlüne uygun olarak Besmele, Hamdele ve Salvele ile başlıyor. Sonra : ” Malın ve evlâdın hiçbir faide vermediği o kıyamet gününde Allah’ın huzûruna Kalb-i Selîm ile (küfür, şirk, ve nifaktan tamamen müberrâ bir kalp ile) gelenler felâha ve necâta erişeceklerdir.”(55) meâlindeki ayet-i kerîmede zikredilen kalb-i selîme dikkat çekilerek mü’minin kendisine Rabbâni, Rahmânî feyizlerin nuzûlüne lâyık bir kalb-i selîmi nasıl temin edeceği arifâne ve edibâne bir uslupla anlatılıyor.

b. Arapça Şiirler:
Konuları tevhîd, na’t ve münâcât olan gazel şeklindeki ve arûzla yazılmış 11 şiir ile mesnevî şeklindeki Kasîde-i Celâliyye ve yine mesnevi şeklindeki bir münâcattan ibârettir.

c. Farsça Şiirler :
Âşıkâne yazılmış yedi gazeldir. Biri Hazret-i Hüseyin’e mersiyedir.

ç. Türkçe Şiirler:
….1. Silsiletü’z – Zeheb (Altın Zincir) :
Nesih Hüsn-i Hattıyla yazılmış mesnevî şeklinde 61 beyitlik tarîkat silsile-nâmesidir. Hâce Muhammed Lutfî Hazretleri’nin tarîkat bağını bildirmesi bakımından önemlidir.

….2. İlticâ-nâme :
Mesnevî şeklindeki 76 beyitlik manzûmedir. Allah’a Hamd ü senâ ve ona sığınış, ayrıca husûsen Hazret-i Peygamber’den şefâat niyâzı konusudur.

… 3. Mî’râcü’n-Nebî Aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm:
Edebiyatımızda, Peygamber Efendimiz’in Mî’râcı’ndan bahseden eser veya bu münasebetle yazılan parçalara Mî’râciye ismi verilir. Asırlardan beri süzülüp gelen klâsik geleneğin devâm ettiğini müjdeleyen bu Mî’râciye, arûzun üç ayrı kalıbıyla ve mesnevi şeklinde yazılmış olup 198 beyittir.

….4. Mevlüdü’n-Nebî Aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm :
Peygamber Efendimiz’in doğumunu anlatan Mevlîd, edebiyatımızda pek çok yazılmıştır. Türk Edebiyatındaki Mevlîdler üzerinde ihtisâsı olan Dr. Neclâ Pekolcay Hanım’ın Süleyman Çelebi’nin meşhur Mevlîdi de dahil tesbit ettiği mevlîd sayısı 63 tür. Şu halde o klasik Mevlîd silsilesine yeni bir halka eklendiği bilinmelidir. Bu Mevlid’in 197 beyti aruzun üç ayrı kalıbıyla; son bölümü 12 dörtlük hece ile yazılmıştır.

….5. Kıyâmet Destânı :
Bu destan kıyâmetin ahvâlini anlatan, hece ölçüsü ile yazılmış 96 dörtlüktür.

….6. Divânçe :
Bu bölüm Efe Hazretleri’nin divânçesidir. Divânçe, kafiyelirine göre tertib edilmis 720 siirdir. Sekil cihetinden bakildiginda klasik edebiyatimizin tür ve sekilleri de, halk edebiyatimizin tür ve sekilleri de görülmektedir. Vezin olarak aruz da kullanilmis, hece de kullanilmistir.
Divânçe’de egitici ögretici ve sosyal içerikli siiirlerin yani sira na’t-i serifler münâcatlar Hazreti Hüseyin’e mersiyeler dört büyük halifeye ve evliyâya medhiyeler, bayramiyye ve ramazâniyeler vardir. Efe Hazretleri’nin manzum mektuplari da Divânçe’de nesr edilmistir

….7. Dâsitân-ı Zaman:
Hece ile yazılmış 27 dörtlükte zaman insanlarının yaşayışları dile getirilmiştir.

….8. Erzurum destanı :
20 dörtlükte Erzurum’un ma’nevi vechesi, sosyal yapısı anlatılmıştır.

….9. Erzurum Ulemâ-yı Kebâirinden Maksud Efendi :
12 dörtlük bir medhiyedir. Hoca Efendi’nin ilmi, hilmi tevâzu ve kemâli belirtilmiştir.

….10. Dua-yı Hüccâc :
26 bendde, hacılara hayırlı dualar edilmiş; onlar için nazlı niyazlar yapılmıştır.

….11. Mersiye :
Vehbî Efendi’in vefâtıyla duyulan teesürün ifâdesidir mesnevî şeklinde 32 beyittir.

….12. Müstakil üç şiir:
İkisi, Bitlis Şehri’ne ve o şehirdeki dostlara duyulan sevgi ve hasretin şiiridir; diğeri ise Hazret-i Hüseyin’e mersiyedir.

….13. 1307 de Bitlis’e Gidişin Hatırası :
Mesnevî tarzındaki bu 57 beyitte Efe Hazretleri mürşid-i akdesi Cenâb-ı Küfrevî’nin zât-ı mukaddeslerini mânevi bir işâretle, ziyaret maksadıyla 1307 tarihinde ravza-i dâr’ul-emân olan Bitlis Şehri’ne gidişini anlatıyor ve zâta olan hayranlığını vecd ile dile getiriyor. ..

…14. Sabâ-nâme :
35 beyitlik bu mesnevîde, Sabâ ile (gün doğusundan esen hafif rüzgar ile ) gülün, gülistânın, ince duygularla, gayet nükteli ifâdelerle anlatılmıştır.

…15. Gülün Bülbül ile Şîvesi :
23 beyitlik mesnevîdir. Demek ki gül tâze, kokuyor bülbüller diri, ötüyor. Demek ki hala sabâ esiyor…

…16. Muhabbet-nâme :
28 beyitlik mesnevîdir. Erenlerin kanâati ve hükmüne göre, Allah’a vuslat muhabbetledir; muhabbet ise Muhammed’ledir.(SAV). Efe Hazretleri diğer bir çok şiirlerinde bu hakikati dile getirdiği gibi bu şiiirinde de dile getirmiştir.

…17. Efrâd-ı Ümmet-i Muhammed :
Güzel hayır dualardır. 24 beyitlik mesnevîdir.

…18. Firkat-nâme :
Ramazân-ı Şerîf’in feyiz ve neşesiyle o ayın bitişinden doğan duyguların 18 beyitte ifâdesidir.

…19. Mâniler, Kıt’alar ve Müfredler:
43 mani, 7 kıt’a ve müfreddir.

…20. Bir Hatıra :
30 Bendlik bu manzume Efe Hazretleri’nin seçkin halîfesi ve yegâne mahdûm-i âlîleri Hâce Seyfeddin Efendi dilinden, dostlarına hitabıdır; yolunda olanlara nasihatidir.

..21. Hidâyet Bahçeleri :
Hulâsatü’l – Hakayık’a ilâve ettiği bu son mensur bölümde Hâce Seyfeddin Efendi;
“Bil geldiğini mülk-i vücûda ne içindir
Sa’y et olasın pâdişeh -i kişver-i irfân”
(Vücut mülküne ne için geldiğini bil!
Çalış çabala da irfân ülkesinin padişahı ol!)
beytini kaydederek dikkatleri yaratılışın gayesine çekiyor. Sonra, insanı ulvî bir mevkiye yükseltecek vesilenin, âlim-i hakiki ve edîb-i kâmillerin eserlerinin okunması üzerinde düşünülmesi gerektiği hakikatine işâret ederek; o eserlerin meyânında Hulâsatül- Hakayık’ı tavsiye ediyor.
..
…22. Üç Şahsiyetin Hayatı :
Hâce Hüseyin Efendi Hazretleri, Hâce Muhammed Lutfî, Lakab-ı meşhûriyle Efe Hazretleri, Hâce Mahmud Vehbî Hazretleri. Birinci şahsın torunu ikinci şahsın oğlu üçüncü şahsın yeğeni olan zât Hâce Seyfeddin Efendi dedesinin, babasının, amcasının hayatlarını ârifâne ve edibâne bir üslüpla anlatmıştır.

…23. Vehbî Efendi Hoca’nın tarihçe-i hayatını anlatan 32 beyitlik bir manzûme.

…24. Medîne şehrine 8 bendlik bir medhiye

…25. Bir İlâhî, 5 dörtlüktür.

…26. Aşkın muhabbetin Hak yolunun rehberi olduğunu ifâde eden manzûme 7 beyittir.

…27. Ârifâne, hakîmâne, mürşidâne bir nasihat manzumesi 11 benddir. Mütekerrir beytini teberrüken kaydedelim:
“Felekde hâsılı insan isen bir cânı incitme
Günahkâr olma Fahr-i âlem-i zî-şânı incitme”

…28. Hulâsatü’l Hakayık’ın Son Manzumesi :
“Sizlere elvedâ biz gider olduk” nakaratlı 8 benddir. .

Temin etmek için tıklayın